گام دور تر ، آبدانى است ساخته شده از سنگ يشم كه ترك ترك و شش پا قطر آنست . اين حوض زيبا روى سكويى از سنگ يشم به ارتفاع هشت پا قرار دارد و پله‌هايش نيز از سنگ يشم است . رهگذران براى رفع تشنگى از آب اين آبدان استفاده مىكنند . زيرا در سرزمينهايى كه مردم زياد تشنه مىشوند و براى رفع عطش نوشابه‌اى جز آب ندارند چنين كارى از اعمال خير و پسنديده است ، و اعتقاد مردم بر اينست كه سيراب كردن رهگذران تشنه كام ثواب عظيم و اجر جزيل دارد . از اين رو در شهرهاى بزرگ نه تنها جابه‌جا تغارهاى بزرگى از گل پخته پر از آب براى استفادهء رهگذران در خيابانها و كوچه‌ها مىگذارند بلكه كسانى به نام سقا مخصوصا در فصل تابستان مشك بزرگى پر از آب بر دوش مىكشند ، و ليوانى در دست دارند ، و در كوچه‌ها حركت ، و تشنه كامان را به نوشيدن آب دعوت مىكنند . اگر از كنار اين حوض به سمت فضاى اصلى مسجد پيش برويم به راهرو غير سر پوشيده‌اى كه هرچه بيشتر برويم گشاده‌تر مىشود ، مىرسيم . در هر سوى اين راهرو چهار رواق طاقدار بزرگ است . از آن پس محوطه وسيعى است كه نود و چهار گام درازا و هفتاد و هشت قدم پهنا دارد . در ميان اين محوطه حوضى است كه ديوارهايش از سنگ يشم ساخته شده ، و بيست و شش قدم مربع وسعت دارد . نماى جانب جنوب مسجد پنج طاق و دو رواق دارد كه هر كدام آن به ستونى بزرگ متكى است ، و هر كدام از آن رواقها داراى سقفى كروى شكل مىباشد . رواق ميانى بيست و شش گام مربع ، دو رواق طرفينش پانزده پاى مربع ، و دو رواق ديگر هر كدام ده گام مربع وسعت دارد . رواق وسط شصت پا طول دارد ، و گنبد عظيم مسجد كه هلالى مطلا بالاى آن نصب شده ، يكى از زيباترين و بديع‌ترين آثار ساختمانى ايرانيان است . اين گنبد چندان بلند است كه كسانى كه از كاشان به اصفهان مىآيند چهار فرسنگ مانده به پايتخت ، آن را مىبينند . اين رواق بزرگ كه مىتوان آن را قلب مسجد پنداشت وسيلهء جرزى به بلندى ده پا به دو قسمت غير متساوى يكى چهل پا و ديگرى شانزده پا تقسيم مىشود و با وجود بلندى در برابر عظمت و رفعت ايوان ستونى بيش نمىنمايد . از ميان اين جرز راه وسيعى به داخل رواق باز است . قسمت جلو آن چهل و چهار پا طول دارد و از قسمت ديگر به قدر دو پله بالاتر است و ديوارهايش با سنگ مرمر پوشيده شده كه محراب است . محراب مسلمانان همانند منبر كليسا براى